Türkçenin İlk Matbu Eseri: Vankulu Lügatı

Yazan: Dr. Recep Çelik / Ekrem Sırma

1727 yılı Temmuz ayında, İbrahim Müteferrika’ya Padişah III. Ahmed’in fermanı ve Şeyhülislâm Yeni­şehirli Abdullah Efendi’nin fetvasıyla, ilk Türk matbaa­sını kurma izni verilmiştir. İbrahim Müteferrika da bu­nun üzerine kendi evinin alt katında "Dârü’t-Tıbaatü’l-Âmire" adıyla ilk Türk mat­baasını kurmuştur.

Kısa Mesaj Dili Türkçeyi Bozuyor mu?

Yazan: Prof. Dr. Mustafa Argunşah

Herhangi bir Avrupa şehrinde, karşımı­za çıkan insanlara “Kısa mesajlar dilinizi bo­zuyor mu?” diye bir soru sorsak, alacağımız cevap aşağı yukarı aynıdır: Evet! Türkiye’de olduğu gibi, Av­rupa ülkelerinde de dil ko­nusunda bir endişe hâkim­dir. Fransızlar başta olmak üzere İngilizce kullanan ülkeler hariç, bütün Avrupa ülkeleri, dillerinin İngilizce tarafından istila edilmekte olduğunu korku ve endişey­le izleyip tedbirler almaya çalışıyorlar.

Türkçenin Zenginliğine Yolculuk

Yazan: Ahmet Koçak / Kocaeli Üniversitesi, Türk Dili Okutmanı

Kelime haznesi, ke­lime dağarcığı gibi ifadelerle karşılanan söz varlığı, dilin bütününü ifade eder. Bunun içine dil­de esas söz varlığı olan ke­limelerin yanı sıra terimler, deyimler, atasözleri, ilişki sözleri, kalıplaşmış sözler, alıntı kelimeler, çeviri keli­meler gibi unsurların bütünü girmektedir. Diller de toplumlar gibi dış etkilere açıktır ve diller arasında etkileşimin olması normaldir. Toplumlar ara­sındaki etkileşim diğer alanlarda daha geç sürede hayata yansırken, bu durum söz varlığı alanında daha kısa sürede kendisini göstermektedir.

Mehmet Akif'in Şiir Dili ve Söz Varlığı Üzerine

Yazan: Ahmet Koçak

Bir milleti var eden tarih, din, edebiyat gibi ortak değerler vardır. Milletler bu değerlere sahip çıktıkça daha da büyürler, tarih sahnesinde kalabilirler. Bu değerler içerisinde dilin ayrı bir yeri ve önemi vardır. Milletin ortak değerleri etrafında şekillenen kültür ve medeniyet asırlar sonrasına dil sayesinde taşınır.

Beyin Nasıl Dil Öğrenir?

Kaynak: http://www.e-psikiyatri.com

Araştırmalara göre daha doğmadan bir bebek kendi ana dilinin gramer yapısını diğer dillerden ayırabiliyor. Nasıl mı?

Yaklaşık 8-9 yaşına kadar öğrenilen diller de bu bölgeye kaydediliyor. Ancak bu yaşlardan sonra öğrenilen dil artık farklı bir bölgeye yerleştiriliyor ve işte bu nedenledir ki yaş ilerledikçe bir dil öğrenmek zorlaşıyor.

Bireysel İki Dillilik ve Toplumsal İki Dillilik

Yazan: Prof. Dr. Günay Karaağaç

Bir kişi, bir meslek, bir topluluk veya bütün bir dil toplumunda gö­rülen iki dil kullanma durumu, iki dillilik (bilingualism, diglossia) olarak bilinir. İki dilliliğin, biri, bireysel iki dillilik ve öteki, top­lumsal iki dillik olmak üzere iki türü vardır. Bireysel iki dillilik ile toplumsal iki dillilik, epeyce farklı olgulardır ve oldukça değişik kaynaklardan doğarlar. Bireysel iki dillilik, bir bireyin hayat akışına; toplumsal iki dillilik ise, toplu­mun hayat akışına, toplumun benimsediği dinden göçlere, politik nedenlerden modalaşmalara kadar oldukça değişik nedenlere bağlıdır.

Çocukların Dil Edinimi, Gelişimi ve Dile Katkıları

Yazan: Yrd. Doç. Dr. Nadir İlhan

Giriş

Hayatla temel bağlarımızdan biri olan dil, bilindiği üzere insanlar arası ilişkiyi, iletişimi sağlayan çeşitli özellikleri dolayısıyla pek çok farklı tarifi yapılabilen bir araçtır. İnsan dışındaki diğer canlılar arasında da çeşitli şekillerde bir iletişim-etkileşimin olduğu kabul edilirse de bu daha çok içgüdüsel olarak ortaya çıkan ve değişmeyen bir etkileşim şeklinde görülmektedir.

Yaşam ve Dil

Yazan: Ünal Büyük

21. yüzyılı yaşadığımız şu günlerde insanoğlu, doğayı göz ardı ederek teknolojik zaferini kutlamaktadır. Ortalama her üç-beş saniyede yeni bir şeyler icat edilmektedir. Her gün, bize sunulan yeniliklerle başlamaktadır. Bu hızlı değişim ve gelişim hayatımızı şekillendirmektedir.

Ana Dil mi Ana Dili mi?

Yazan: Prof. Dr. Mukim Sağır

Özet

Bu makalede “ana dil” ve “ana dili” terimlerinin kullanımları üzerinde durulacaktır. Aralarında nüans olan bu iki terimin Türkçe ve Türk Dili öğretiminde nasıl kullanılması gerektiği üzerinde teklifler getirilecektir.

Şiir Metinleri ve Dil Eğitimi 

Yazan: Korhan Altunyay

Mehmet Kaplan’ın Alman filozof Heiddegger’den iktibas ederek önem atfettiği, “Dil, insanın evidir.” (Kaplan:1992, 143) sözü dil bilinci kazanmada rehber olabilecek niteliktedir. İçinde doğduğumuz dil, bizi her bakımdan belirleyen, biçimleyen ve yoğuran bir güce sahiptir.

Dilin İçinden Geçmek

İnsanoğlunun konuşup yazdığı "dil", aslında bizimkinin dışında başlı başına bir evrendir. Uzak, gizemli ve korunaklı bir evren. Ha deyince girilmez oraya, girilse de başıbozuk, avare yolculuk edilmez.

Dil ve Düşünce

Dil, kültürün temel dinamiklerindendir. Milletlerin gücü, dil ve düşüncelerinin gücüyle doğru orantılıdır. Bir toplum, dilde, düşüncede ne kadar zengin ise, o kadar güçlü sayılır. Bir ferd, kendi dilini ne kadar iyi kullanıyor ve başkalarıyla ne kadar rahat diyalog kurabiliyorsa, o ölçüde kendi olarak kalmasını teminat altına almış demektir.

Dilin Tadı

Yazan: Prof. Dr. Ahmet B. Ercilasun

Dil denen mucizeyi nasıl anlatmalı, bilmiyorum. İnsan zekâsının bütün pırıltıları, insan ruhunun bütün duyuşları, titreyişleri, dalgalanışları orada. Mavi gökle kara yer arasında, ikinci bir âlemde daha yaşıyor insan. Dil adı verilen, sınırları olmayan, sonsuz bir âlemde.

Türkçenin Önemi 

Yazan: Bünyamin Özgümüş

Tarihi çok eskilere dayanan ve dünyanın en büyük dillerinden biri olan Türkçeyi konuşan Türklerin, asırlar boyunca medeniyet dünyasına kazandırdıkları herkesin malumudur.

Dil, Toplum ve Kültür İlişkisi

Yazan: Ersin Osman Söğütlü

Dilin tanımını yaparken de belirttiğimiz üzere dil duygu, düşünce ve isteklerin aktarılması için bir vasıtadır. Başka bir deyişle dil, millî kültürün ilgi alanına giren varlık dünyasını yansıtır; o milletin yapıp ettiklerinin, duyup düşündüklerinin, görüp bildiklerinin ve tüm tasavvurlarının aynasıdır. Her dil, evrenin bir başka yorumunu dile getirmektedir.

Geçmişten Geleceğe Türk Dili

Yazan: Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilesun

Türk dilinin en eski izleri Sümer kaynaklarındaki Türkçe sözlerdir. M.Ö. 100 - M.Ö. 1800 yılları arasına ait Sümerce metinlerde 300'den fazla Türkçe söz yer almaktadır. Sümerceyle Türkçedeki ortak sözler ya ortak kökenden gelmektedir ya da alışveriş sonucu ortaya çıkmıştır.

Kelimelerdeki Sihir

Yazan: Safvet Senih

Asırların sinesinde yoğrulup bugünkü kemâl derecesine ulaşan ve her gün tabiî bir süzülme ve uyum yolu ile daha üstün bir kemâle doğru giden dilimiz, ilmî ve edebî en ince eserleri, his ve fikirleri ifade edebilecek olgunluğa yükselmiştir.

Dilsizlik Korkusu

Yazan: Ali Çolak

Bir gün, bildiğimiz bütün kelimeleri unutup dilsiz kalakalsak dünyada, yaşamanın anlamı nice olurdu? Sanırım bir uzvunu, mesela kolunu, bacağını yahut gözlerini yitirmekten daha büyük acılar, daha derin yoksunluklar duyar insan kelimesiz kaldığında.

Yabancı İsimler

Yazan: Ali Çolak

Ne güzel, bakın yine Türkçe'yi konuşuyoruz. Bir işyerinin adının Türkçeleştirilmesi mutlu ediyor bizi. Böyle birileri çıksa, o yakışıksız isimleri değiştiriverse alkışlamaya hazırız. Öyle ya, epey zamandır canımızı sıkıyor bu özenti. Biz yakındıkça azalmıyor, artıyor; çılgınca yayılıyor ve dilimizin içine işliyor.

Kelimeleri Seviniz!

Yazan: Ali Çolak

Kim bilir kaç kere kendi kendime karar verip de başlayamadığım bir işi bu yıl da uykuya yatırmak istemiyorum. Evet, böyle oldu; hep bir Türkçe sözlüğü alıp baştan sona okumak istedim, bunun hayalini kurdum.

Bir Dil Ölmüş Diyeler...

Yazan: Ali Çolak

Çoğumuzun ruhu duymadı. Geçen hafta, bir dilin son konuşanı, sözcükleriyle birlikte mezara gömüldü. Yeryüzünden bir dil daha eksildi.

Sözcük Avcıları

Yazan: Ali Çolak

Yaşar Çağbayır, o zamanlar genç bir öğretmendi. Bir gün, okuduğu yazıda anlamını bilmediği, sözlükte de bulamadığı iki kelimenin kıymık gibi ruhuna batıp durmasına dayanamayıp dönüşsüz bir yola girdi.

Yeryüzündeki Diller ve Kelime Alışverişleri

Yazan: Mehmet Sucu

Yeryüzünde konuşulan diller konusunda kaynaklarda farklı sayılar verilmektedir. 1997 yılında UNESCO tarafından yapılan bir araştırmada, dünyada konuşulan 10.000 dil olduğu tespit edilmiştir. Bu dillerin yaklaşık 2.000 kadarının yazılı şeklinin olduğu bilinmektedir.

Türkçenin Dünya Dillerine Etkisi

Yazan: Prof. Dr. Günay Karaağaç

Öğrenme ve öğretmeler sürecinin bir sonucu olan bu diller arası alışverişler, o dillerin konuşurlarının türlü düzlemlerdeki karşılıklı ilişkilerinden ortaya çıkar.

Tatlı Dil, Acı Dil

Yazan: İskender Pala

Araplarda "selâmetü'l-insan fi'l-hıfzı'l-lisân (insanın selameti dilini tutmakladır)" şeklinde bir mesel vardır. Türkçe'de "Dilini tutan, başını tutar" derler. Kanuni'nin (Muhibbi) "İster isen kim perîşân olmayasın âkıbet / Dil uzatma kimsenin hakkında sen sûsen gibi" buyurarak sümbül gibi çevresine dil uzatanların sonunda perişan olacağını söylemesi bu ecildendir.

Türkçenin Tarihî Meseleleri

Hazırlayan: A. Harun Arslan

İstanbul Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölüm Başkanı Prof. Dr. Mustafa Özkan ile Türkçe’nin dünü, bugünü ve yarını hakkında konuştuk.

Türk Dil Kurumu ve Dil Konusunda Tartışmalar

Yazan: Prof. Dr. Ahmet B. Ercilasun

Son zamanlarda dil konusunun sık sık gündeme gelmesi, kamuoyunda bir dil bilincinin oluşmasını sağlamak açısından sevindirici bir gelişmedir. Ancak, her konuda olduğu gibi dil konusunda da birçok şey birbirine karıştırılıyor; yanlış bilgiler veya eksik bilgilere dayanan yanlış yorumlar basın yayın organlarında sık sık yer alıyor.

Türkçenin Anlatım Gücü

Yazan: Yard. Doç. Dr. Ahat Üstüner

İlk yazılı belgeleri M.S. 5. yüzyılda başlayan ve tarih boyunca çeşitli şaheserlerin yazımında kullanılan dilimiz, bu uzun ve verimli geçmişine rağmen yeterince işlenmediği ve korunmadığı için, günümüzde sahip olduğu anlatım imkânları oranında bilinmemekte ve dilimizin bu gücünden faydalanılamamaktadır.

Türkçenin Güncel Sorunları

Yazan: Prof. Dr. Cahit Kavcar

İnsanın yaşamında ve kişilik gelişiminde ana dilinin çok önemli bir yeri vardır. Dili yeterli düzeyde olan kişiler genellikle daha sağlıklı ilişki kurarlar, hayatta daha çok başarılı olurlar. Kendi dilini iyi bilip düzgün kullanmanın önemli bir yararı da yabancı bir dili öğrenmeyi kolaylaştırmasıdır.

Dilde Yabancılaşma

Yazan: Mehmet Sucu

Bir televizyon kanalı, "Best Model Türk Dili Konuşan Ülkeler" yarışması düzenlemiş. Yani Türk dili konuşan ülkelerin mankenlerinin yarışması. Hem Best Model, hem de Türk Dili konuşan ülkeler... Tam, 'altı kaval, üstü şeşhane' deyimine uygun bir durum...

Dilin Menşei Hakkında Bazı Mülahazalar

Yazan: Mehmet Gümüşkılıç

Dil; bir anda kavrayamayacağımız kadar karmaşık, mucizevî özellikler taşıyan, vücudumuzdaki birçok organın hareketi sayesinde ortaya çıkan, insanlar arasında anlaşmayı sağlayan, beşerin yaratılmasından günümüze gelene kadar çok sayıda değişime uğramış ve uğramakta olan canlı bir varlık ve dünyada mevcut topluluklar arasında çok önemli bir yer işgal eden içtimaî bir müessesedir.

Dil Üzerine

Yazan: Fatih Bağcıoğlu

“Dil insanlar arasında anlaşmayı sağla­yan bir vasıtadır. Dilin kendine mahsus kanunları vardır ve ancak bu kanunlar çerçe­vesinde gelişir. Dil bir gizli anlaşmalar sistemidir”. Fakat bu gizli anlaşmalar nasıl ve ne zaman olmuştur? Bu bilinmemektedir.

Dil ve Kültür

Yazan: Durmuş Hocaoğlu

Ziya Gökalp. dili kültürün temel unsuru sayar. 0, bu görüşünde haklıdır. Zira dil, duygu ve düşüncenin âdeta kabıdır. Bir milletin bütün duygu ve düşünce hazinesi, dil kabına veya kalıbına dökülür ve bu dil kabı ile yerden yere, nesilden nesle aktarılır.

Dili Yeniden Düşünmek

Yazan: Ali Osman Dönmez

Dünyada dengeler hızla değişiyor. On beş yıl öncesine kadar demir perdenin kalesi olan ülkelerde bugün yepyeni oluşumlar ışık saçıyor. İki binli yılların bu ilk diliminde yeni bir dünyanın eşiğindeyiz. Bu, nesillere ufuk gösterecek bir umut...

Dillerin Doğuşu

Yazan: Tarık Çelikbilek / Fatih Bağcıoğlu

Filolojiye, dil mevzuuna alâka duysun veya duymasın her insanın aklına zaman zaman "Dil acaba nasıl doğmuştur, dünyada en eski dil hangisidir?" soruları takılmıştır.

Bir Çocuk Kolayca Nasıl Yabancı Dil Öğrenir?

Yazan: Melih Arat

Harvard Üniversitesi’nin dünyaca kabul görmüş araştırmacısı Howard Gardner, Unschooled Mind isimli kitabında çok ilginç bir bilgi veriyor: Çocukların sıfır ile yedi yaş arasındaki toplam öğrendikleri, yedi ile on sekiz yaş arasında öğrendiklerinden daha fazla.

21. Yüzyılda Yabancı Dil Öğretimi

Yazan: Hasanbey Ellidokuzoğlu

21. yüzyılda yabancı dil öğretiminin nasıl olacağı konusunda fikir sahibi olabilmek için öncelikle bu alanın tarihi gelişim süreci irdelenmelidir. 20nci yüzyıl eğitim metodolojisinin şekillenişi ve özellikle yüzyılın son çeyreğinde elde edilen deneysel bulgular günümüzün ve geleceğin yabancı dil öğretim metotlarının ne sekil alacağı konusuna ışık tutmaktadır.

Türk Dilinin İlk Lügatı Divan-ı Lûgati't-Türk

Yazan: Cem Mert

Meşrutiyet inkılâbından sonra, 1910 yılının soğuk bir kış günü… İstanbul’da dönemin soylu ailelerinden birine mensup yaşlıca bir kadın, sahaflar çarşısında, itimat ettiği bir dostundan kitaptan anladığını duyduğu Sahaf Burhan Bey’i aramaktadır. Kendine miras kalan el yazması bir kitabı, ihtiyacı dolayısıyla satacaktır.

Hayal, His ve Fikir Dünyasının Zenginliği: Kelime Hazinesi

Yazan: Mehmet Sucu

Beyan, insana bahşedilen en mühim lütuflardan biridir. Öyle ki aile içi münasebetlerden devletlerarası münasebetlere kadar hayatımızın her sahasında kelimelere başvurur, dert ve isteklerimizi onlarla anlatırız.